वेळास गाव
वेळास हे महाराष्ट्र राज्यातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील मंडणगड तालुक्यातील एक अतिशय निसर्गरम्य आणि शांत गाव आहे. अरबी समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेले हे गाव आज जगभरात ‘कासव महोत्सव’ आणि ‘पर्यावरणपूरक पर्यटन’ (Eco-tourism) यासाठी ओळखले जाते.
भौगोलिक स्थान
तालुका: मंडणगड
जिल्हा: रत्नागिरी
प्रांत: कोकण
वेळास हे गाव सावित्री नदीच्या मुखाशी असून एका बाजूला समुद्र आणि दुसऱ्या बाजूला सह्याद्रीच्या डोंगररांगा यांनी वेढलेले आहे.
भौगोलिक स्थान
भौगोलिक स्थान
तालुका: मंडणगड
जिल्हा: रत्नागिरी
प्रांत: कोकण
वेळास हे गाव सावित्री नदीच्या मुखाशी असून एका बाजूला समुद्र आणि दुसऱ्या बाजूला सह्याद्रीच्या डोंगररांगा यांनी वेढलेले आहे.
कासव महोत्सव (Turtle Festival) - मुख्य आकर्षण
वेळासची खरी जागतिक ओळख म्हणजे ‘ऑलिव्ह रिडले’ (Olive Ridley) जातीची कासवे.
दरवर्षी फेब्रुवारी ते एप्रिल या काळात ही कासवे अंडी घालण्यासाठी वेळासच्या किनाऱ्यावर येतात.
‘सह्याद्री निसर्ग मित्र’ आणि स्थानिक ग्रामपंचायत यांच्या मदतीने या अंड्यांचे संरक्षण केले जाते.
अंड्यातून छोटी पिल्ले बाहेर पडून त्यांचा समुद्राकडे जाणारा प्रवास पाहण्यासाठी हजारो पर्यटक वेळासला भेट देतात.
ऐतिहासिक वारसा
नाना फडणवीस: मराठा साम्राज्याचे प्रसिद्ध मुत्सद्दी नाना फडणवीस यांचे वेळास हे मूळ गाव आहे. गावात त्यांचे एक स्मारक आणि जुना वाडा आजही पाहायला मिळतो.
बाणकोट किल्ला (हिंमतगड): गावाच्या अगदी जवळच हा ऐतिहासिक किल्ला आहे. येथून सावित्री नदीचे खाडीपात्र आणि अरबी समुद्राचा विहंगम नजारा दिसतो.
पर्यटन स्थळे
वेळास समुद्रकिनारा: अतिशय स्वच्छ आणि विस्तीर्ण असा हा किनारा शांततेसाठी प्रसिद्ध आहे.
बाणकोट किल्ला: ट्रेकिंग आणि इतिहासाची आवड असलेल्यांसाठी उत्तम ठिकाण.
कालभैरव मंदिर: गावातील ग्रामदैवत असून हे मंदिर अतिशय सुंदर आणि जागृत मानले जाते.
राहण्याची सोय
वेळासमध्ये मोठी हॉटेल्स नाहीत, तर येथील ग्रामस्थांनी आपल्याच घरात पर्यटकांची राहण्याची आणि जेवणाची सोय केली आहे.
सात्त्विक कोकणी जेवण: येथे पर्यटकांना घरगुती कोकणी पद्धतीचे (पोहे, पिठलं-भाकरी, सोलकढी इ.) जेवण मिळते.
या ‘होमस्टे’ पद्धतीमुळे पर्यटकांना कोकणी संस्कृती जवळून अनुभवता येते.
लोकजीवन आणि व्यवसाय
येथील लोकांचा मुख्य व्यवसाय शेती (नारळ, सुपारी, आंबा) आणि मासेमारी आहे.
गेल्या काही वर्षांत कासव महोत्सवामुळे ‘पर्यटन’ हा येथील लोकांच्या उपजीविकेचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे.
वेळासला भेट देण्यासाठी सर्वोत्तम वेळ: नोव्हेंबर ते मे (विशेषतः फेब्रुवारी-मार्च कासव महोत्सवासाठी).
272 हेक्टर
भौगोलिक क्षेत्र
५८२
एकूण लोकसंख्या
२२७
एकूण घरे
८४.६३ %
एकूण साक्षरता